Jangmang Haokip, Freelance Journaiist(former General Secy. KIM)
Tunin kuki society in angaichat khohpen chu lamkai pha lamkai kitup ahi tichu kinielna beija mijouse het ahi. Tunia iboinahou, ikhantou theilou nahou, ikithutoh theilou nahou, ikimit thip nahou aboncha thildangjeh ahipon lamkai kitup umloujeh a hiti ihitauve. Tunin eimiten gal khatcha isat joupouve. Eihon tahsatah a gal douding ineipouve, eiho sat ding gal tah beh jong umtaponte hijongleh gal tampi ineijuve hicheho chu - vaichat gal, khantou louna gal chule kitolouna gal hohi ahi tunichana isatjou lou hochu. Vaichat gal kal a khoh jo ding gal dang aumpoi, hijeh achu lamkaipha lamkai kitup aumlouleh vaichat gal ijolou diu ahi. Tunichanna vaichat gallin eijo jing jengu ahin, eihon lungdon manin avaicha ding monga Pathenin eihin sem dan uvin iseidoh tauvin, lungdon manin van gam a khut na sahlou inn hoitah tah nomtah tah ho galdot a leisetna lunglut talou dingin ikihil hil jeng tauve. Vaichat gal sat jouloute dingin van gam a inn hoi ijat umjongleh kilhung joudeh lou maithei ahi. Ajehchu mivaicha milhasam hon kitahna thudihna hinkho aneidoh joujipon pathen lah theidol tah hinkho aneijoujipoi.
Tunia eimite ngaichat khoh penchu lamkai pha lamkai kitup hi ahin, lamkai pha lamkaidih tah ineidoh tenguleh thil jouse hi het manlouva jan mang tabanga aphalam a hung kikhel jeng ding ahi. Hichehi tahsan lel ding ahipoi, kimoh sei sei ahipon mundang gamdanga sohsa thil ahijeh a lung ngamtah a kiseithei ahibouve. Lamkai pha chun doithu (mitphel doi) achoija thiljouse mitphet kah louva akhel soh hel ding ti ahidehpoi ahivanga phat sotpi lut louva kikhelna khat hung lhung ding ahi tithu ahi. Lamkaipha umna leh umlouna society chu nasatah a kibanglou ahi.
Lamkai quality tamtah iseihouchu abonchan kinei jou tahih jongleh akhoh dehset ho beh neitei ngai ahi. Hiche jeng jong eiho society sunga umlou ahi. Hichehohi paisa a chohthu thei ahipoi, mikoma gapalah theijong ahipoi, chihna thepna sangtah neijakon jong ahipoi, sumle pai neijeh a jong hithei ahipoi, phungsunga mitamte khat hikhah jeh a jong hithei ahipoi, ML A khat hidohjeh a jong hithei ahipoi, ahin koitabang kingai tomna sangtah neija nampi phatchomna ding bou va natong thilbol dinga nung chon louhel dinga kigel lhahna le kipehdohna aneithei le bou lamkai dih lamkai pha chu hung hidohthei ahi. Langkhat a chu thil hahsatah chu ahipoi, mipou pou khat jong lamkaipha lamkaidih hidoh thei ahithouve, ahin lungsunga penthahna dihtah nei masah chu ahi akhohpen chu.
Eimiten Lamkai Dinga Ivetdan’u a Polam Joh Ahi
Vannoija mi minthang Abrahm Lingcoln, USA president pa jongchu law student khat chu anahin hijongleh moh milham mai mai ana hibouve hinlah agam sungle anam sung ngailutna chun alungthim jouse akheldoh pih a president a hungkaidoh thei ahi. Abraham Lincoln chu amel jong ahoipon, mihaosa insunga hung seilen jong ahipon, miching tah hidinga jong koiman ana ginchat lou ahibouve, atabeh a amachu America pumpia michingnpen hidehlou ding ahi, hijongleh akitahna le a mite ngailutna chun mithupitah asosah a America pumpi President a hung pang ahi.
Mihemhi Pathenin apolam sangin asunglam joh avei kiti banga apolam sanga asung langjoh khohjo ahi. Pathen seh hilouvin miching mikhangtou honjong mihem hi alungsung bou aveuvin apolam alim leh amel a-inchen alouchen ho avepouvin ahi. Eiho vangchu lamkai khat dingchu paisa neidom hiding alim le amel jong hung thao thim ding, mitahsa len thim hiding, a-oi poh thim ding, akum hung tam thimding, hung kiletsah thimding, ajou anal’a kivah thei mi hiding tihohi ahi. Hichiho jouse chunga jong ahitheileh sopi ule nao tamnei domte hinalaiding ti ahi. Achutileh phung neojep te milhomjep techun tonsot a lamkaiya pang theilou diu tina ahitai. MLA/MP jong atet theilou diu tina ahitai. Hichehi dihthei isah mong mong u hinam? Lamkai khat ding chun Pathen tunjep jong angaije itijiu hilou ham? Pathen in mihaodom mitamjepte bou lamkai dinga atun jing dingchu tahsan thei hinam?
Eimiten lamkai igeldan u
Eimiten alhangpia lamkai dinga igel u chu nuijat umtah ahi. Lamkai ding michu a-innchen a-louchen aphung achang anei agouvin iveovin amachih leh chihlou, thep le theplou chule mipiding gelkhoh mi ahi ahilou koimachan gelphah in aneipoi. MLA tetding khat jong chu mihaosa dom hinam paisa tampi nei mi hinam? Tunia lamkai itiuhi orngainzation khat a lamkaija pang ho mai mai iseiju ahipon ahideh a lamjouse tobanga ei lamkai diuva iki lhendoh u MLA/Minister ho iseinau jong ahi. Election tetding khat chun election tengleh paisa athethang jou ding hinam? Anungjuiya lhaile ho paisa tampi pi apeh jouding hinam? Atosot ding aphung achang asopi tam hinam ? akum tam thim mi hinam? haosa upa ho paisa apehjou ding hinam? Phung U-pa dom hinam? Thingnoi thalchoi ho jong paisa apeh a achohdoh jouding hinam? Lang khat na thingnoi thal choi honjong chutima chu agel u ahi, hitiho hi iboina pen u ahi. Hoilang lamkaipha ikilah diuham?
Lamkai ding khat or MLA tet ding khatchu lekhathem hinam, miching hinam, gamsung khantou machalna ngailu mi hinam, tup le doi kicheh neimi hinam, gamsung khantouna dinga itobang lunggel (vision) nei mi hinam? Achesa phat sunga minsetna nei mi ham, seiphat chang mi hinam? Mikitah hinam, gamle go a dinga vision-mission nei mi hinam tiho koimachan igelpha pouve. Hitobang dinmun na hoilang mikitah mikitup gamsung ngailu lamkai/MLA iklhendoh diu ham ahithei loubeh ahibouve. Ahitheilou behding khat he nasa sa-a ikilhendoh uva nungleh adempen le asei se penna ipanjiu chu umchan hoiloutah ahi. Midangho vang anam sung le agamsung dinga thilpha khat abol nom teng uleh lamkaiya panding ahin geljiuva lamkaiya jong hung pangji ahiuvin eiho vang chu eimachang phatchomna khat ikiboldoh nom tengleh lamkaija panlou khoh kisa ji ahibouve. Hichehi midangtoh ikikheh nau ahi.
Lamkai Ding Mong Monga Hung Peng Koima Umdehlouahi
Koima apenna pat a lamkai ding mong monga hung peng umdeh lou ahi. Lamkai ding mong monga Pathen in vana kon’a mikhat ahinsol lhahding jong ahipoi. Lamkai dingchu khuchite hichete hitei ding tithu jong umlou ahi. Lamkaipha lamkaidih chu gamchom’a kon’a hung ding jong ahipoi, ahin eiho lah ma ma tu tua lamkai holah jong hung kisepdoh thei ahi. Ahilou jongleh tua lamkai hiloubeh khat jong hung hithei ahi. Leadership quality akisei jouse koijousen aneijou louding hetsa ahi, ahin kitah na neija mipi le gamsung ngailutah beh khat lamkaiya ahung pankhah nileh midang lamkai tamtah kumtampi ana lamkai sanga hung jatchom jeptei ding ahi. Hichu lamkaipha lamkaidihtah kitichu hung hibep ding ahi.
Eiho Ngaichat Lamkai Chu Simple But With Quality Ahi
Ahin eiho tobang milhasam mivaicha genthei hahsa te dinga lamkai mai mai chu ngaichat ahipon, gamsung khantou machalna ho gelkhoh thei lamkai hobou ngaichat ahin, hichiho tilouchu tupet a Kukite dinga lamkai pha lamkai kitup kiti theilou ahi. Eiho dinga lamkai khat chu miching mong mong mithem mong mong mihaosa mong mong ahitei angaidehpoi, khantouna ngailu, mipi ngailu, gamsung khantou machalding ngailu mi chu ngaichat khoh pen ahi. Hichepen umloujeh a boi ihiuve.
Tunjong eihon lamkai tampi ineijuve, ahin mipi minna ama chang phatchomna kihol ngensen ahijeh uvin aphalam’a kikhelna aumtheipoi. Kikhelna kitihi lamkai kituptah aumlouleh umdoh theilou thilkhat ahi. MLA/ Minister ijat inei vangun society dinga aphalam’a kikhelna aumdehpon, langkhat a amaho vang akikhel thou nauve. Masang’a imacha neibehseh lou khat jong chomlou kah in ahung haodoh jin amaho keo hilouvin anung juiho chan geiyinjong ahaodoh theije. MLA khat chu ama gangtah a ahaodoh nadingthu umlouhel ahi. Gangtah a ahung haodoh khah le mipi chunga kivah ahitai mipi chanvou ijat ham khat ama le anung juihon inchen kisemdoh nah-a aneiju ahitai ti het jeng ding ahi.
Lamkai ititengleh mitampi ahop theije, student lamkai jong lamkai ahin, gambeh neokhat a lamkai khat jong lamkai ahin, nupite lamkai jong lamkai khat ahin, area khat hop a lamkai jong lamkai ahin, nam pumpi hop a lamkai jong lamkai khat ahin, thingnoi thalchoi lamkai jong lamkai ahin, haosapu jong khosung khat a lamkai ahin, MLA/Minister jong lamkai khat ahi. Panmun khat neijouse chu lamkai tithei ahicheh uvin amaho hin society semtupna dinga ama ama pan mun le tohding aneicheh u ahi. Lamkai khat in hiche abolding hiche abol louding hitia umding or hita umlouding tichu jih lhahsa umbehseh lou ahivanga mijousen ihet soh keiju ahin, eima thaset jeh ham or eimachang phatchomna ding gel behseh jeh ham or nam ngailutna lhahsam jeh ham or ipi ham khat jeh a lamkai dihtah hina kipodoh joujilou ahi.





