About UsDisclaimerLinksSubscribe The Gosem

Error
  • JUser::_load: Unable to load user with id: 69
  • XML Parsing Error at 1:252. Error 4: not well-formed (invalid token)
Thursday, 22 September 2011 16:04

KUKITE DIA POLITICAL PARTY KHAT AUMLOU KHOH

Written by 

M.V.Haokip, CCpur

Vannoi leiset khangthusim ho ivet leh agam gam’ah aphat phat’in gamtum semdohna di ham ahi lou lehkivaipohna khel na di ham in Nam Kiphinna/Nam Natohna (Revolutionary/NationalMovement) akimu jing in ahi. Hiche ho jouse hi a nam leh a gam a dia kipe dohama chang phatchuomna ding kigel louva a nam mite khonung ding gel lamkai phatahtah in ana lamkai uvin ahi. Hiche toh kilhon chun kiloikhomna min khat nuoiah hito bang kiphinna chu ana chiepi ji’u vin ahi.

Hitobang chun Kukite’njong gam le nam khuonung ding gelna in kiphinna kum 20 val jen ihin neita uvin,hitobang bul hin phutdoh lamkai masa ho jana sang tah kahin pe e. Hinla hitobang kiphinna nungthuop ding political party inei lou jeh un i machal joupouve. Ajeh chu ijat a thahat kiloikhomna nuoi ah kiphinna hattah nei jong leuhen State Assembly sung leh Parliament sung’a i chungthu’u hangsantah a polutdi inei kah se’uva i masang’u bing jing ding Governement in nahsah a ei nei louding’u ahi. Tutah i din mun’uva jong i mu thei uve. SoO noi ah i um un hinlaAssembly leh Parliament sung’a i khonung thu di’u leh i chungthu di’u polut dile hin no ding i um lou jeh un Government in ei bol dan’ u hi political issuehi lou’a dan le thupeh (law & order issue) dan’a ei gelpeh uva kihounajouse a jong security ho bou toh eisuh tuo u ahi.

India jalen galsat laiinjong thingnoi kiloikhomna (Revolutionary Party) ana um in government nasatahin ana suboi e. Hinla amaho jengseh in ima ana bol doh jou po’uve. IndianNational Congress malahna jal’in lolhinna ana um’e. Muslim hon gamtum ana deijoh jeh un political party khat, Muslim League ana kiphu doh uvin provincialgovernment ho ah election ana tet un thalheng ana nei un Muslim te interest bouhangsan tah in a polut jing un ahi. Hiti chun hiche party makai na in Pakistanana tungdoh uve. Assam ah, gamtum hihih jongleh, Bodo ho ahin tunai cha aDarjeeling a Gorkha ho hileh political party khat lamkaina in kivaipohna tum angeh u chu amachal lheh un a ngeh chet uh mu nai hih jong le’u ichan ham khatin alolhing ta’uve. Naga te ki phinna jong hichan lom a Central Government in agelkhoh na’u hi political party khat (NPF) hangsantah a a nungthuop jing jeng’u aneijeh  u ahi. Hiche hi a hetchiet jeh unManipur sung’a jong NPF a hung tungdoh peh kit un ahi. Hiche hi amaho politicalmovement lolhin thei na dia  ceasefire ina hoptha louna mun Manipur gam lah thei na ding’a a bol’u ahi kiti leh seikhelhi ponte. Kumkit Assembly Election a hi ipi ahin bol diu ham hetthei ahi.

Kukite’n (Kuki kati hinManipur a non-naga tribal jouse kaseina ahi, nuom in da jong le chun) jonglamkai masa ho jal in political party khat (Kuki National Assembly/KNA) ina neiuvin ahi. Tua Kuki State iti  thei na’ujong hi KNA in abul ana  pat ahi. Hinlavangset umtah in party i neisun uh i na thisah ta’uve. KNA sang in NationalParty ho leh Regional (state) Party ho ina jom uvin ibol khiel lien pen’u lah akhat ahi. Ajeh chu National Party ho, Congress (I), BJP le adang dang ho hinparty policy leh manifesto a nei cheh un hiche toh ki kal’a chu elected memberkhat chun na atoh thei lou ding, thu jong a sei thei lou ding ahi e. Eiho ikilhepna’u chu ahi leh National Party ho i jop lou uleh Central’a i thu’u sei dium lou ding ahi iti’uvin, hinla Cong (I)/BJP ticket a kai khat chun, rulinghihen opposition hita leh, party policy kal’a iti Kuki te interest a thu a seithei di ham? Seita mong jong leh party kal hiding nodoh a um na lai ding ahi e.Party interest khel’a thu a sei thei lou di, lam a jot thei lou di ahi e. Chutobang ma a chu Regional Party, MPP/MSCP ham khat a kaidoh khat chun Kukite dititah lou thinglhang mi ho interest a iti kam a keh thei di ham?

Manipur huhbit na dia party ki tungdoh khat’a kaidohMLA/MP khat chun iti Kuki State thu inpi sung’a a sei/pohlut thei ding ham?Hichu a bol leh party dou hiding a touna mun a chaan’a nodoh hikit di ahi.Hiche ho jeh a hi itun doh ho’u hin Kuki te thu a sei ngam thei ji lou’u ahi.Oimo di ahi po’uve, Party rule/discipline in a kaan jeh u ahi. I ati lehthinglhang MLA inei hou hin Inpi (State Assembly) a igam’u huh na dia MR &MLR Act ho hi a dou lou’u ham iti leh ajeh isei hou jeh chu ahi. Tua hi meilheihon UCM chan in jong hangsan tah a thinglhang a MR & MLR Act chesah dingamasang jep a akikhop na’uva chu thulhuhna anei’u ahi tai. Hiche thu hi civilsociety akon’a ogin a hung um leh hangsantah a ahin bol diu ahi tai. Assemblysung’a jong MLA Ojoy, MPP in hatah a ana sei doh ahi tai. Hiche ho jeh a hipolitics a musaona neijing Naga hon Sixth Schedule umlou va MDC election umdichu hatah a ana tin’uh ahi. Kuki te’n vang khonung’a itu icha te’u di gelphalou in kilop tah in ina kisaan’uve.

Kukite’n MP/MLA hohidevelopment natong ding’in igel’uvin ahi. Amaho hi legislature (daanbolkiloikhom ho) kiti ahi’uve. Hijeh a chu ama hohi development bol ding joh hilou va gamsung’a dia daan siem ding joh ahi’uve.  Development chu contractor ho, government ina ngansie ho bol di ahin MP/MLA ho chu i chan ham khat’a development bolna diathanei hi jong le’u anatoh diu dihtah chu daan siem ahi.  Hijeh a chu government in daan asiem tengeiho ei sukha/suse thei ding aum leh i thalheng’u ahijeh uva hatah a dou/nangthei ding, Kukite interest seithei ding party khat’a um MP/MLA i nei u ngaiahi. Iding’u sei ding leh i sih uva ding di political party khat i nei tokahse’uva ipi sei jong le’u hen hahsa di ahi.

Hijeh a chu vaigei lhehta jong leh, saapte’n, “a itih a ahilou sang’a vaigei a phajoi”, ati bang’aKIM, KSO, KKL, KWU leh Nampi Natong hon kilung toh tah a National Convention(Nampi Kikhopna) khat ahin gon’uva Kuki sung’a miching, mithiem, gelsaona lemusaona nei hon lung igel khom’uva political ideology khat igon’uva i khuonungding’u seidi leh mano ding tua i-diuva natong ho kithopi ding Political Partykhat iphu doh lou u khoh ahi tai. Tua State Assembly election masang ngei’a hii phu doh uva kilungtoh tah a hiche party a chu uncontest ahi lou top jong lehsum seng lou hiel a nampi’n MLA 9 i neitheina mun ho’uva hi itundoh teitei ungaichat khoh ahi tai. Chuteng leh kichat di bei hiel’a party ideology lehpolicy dungjui a hangsan tah a tua i National Movement u hi Inpi sung a ahinlhangsap diu  ahi tai. Hito kilhon a chumipi le lhangpi ki loikhomna dang hon apo lam’a i bol thei chan’u i bol uva ipanna thei cheh uva imano diu ahi. Chugoh hi lou a MP election ahung um kitteng leh Parliament a i thu’u seidi leh lhang hinsam di hiche party a kuon’a MPkhat i tundoh kit ding’u ahi. Hitia chu MP/MLA hiche party a kon ihin nei houchun amaho mun cheh a inampi’u natoh (National Movement) hi ahin no chieh uvaahi leh tua i toh jing lai’u hi hatah a hung machal ding ahi tai. I ding’u lehisih uva pang ding political party inei lou lai se’uva i nam natoh uhi hitia hikivei den ding ahi.

Ijat kisei jong lehIndia democratic gam’a hi elected member ho panna lou’a hi ima hithei lou ahi.Hitler jeng jong chun Germany gam kivai pohna thagum’a lah a khel a got vang’ina jou pon, Nazi Party mangcha’n election ahin tet uvin, chua elected member hotha mangcha a vaihomna ahin lah a a gam’a kikhel na a hin sem ahi. Hitlervaihom dan chu apha e iti’u ahi po’n, thagum sang’a political party khat nuoi alhendoh hon tha  anei dan’u i seinom johu ahi. India mipi vaihomna gam’a chu thagum sang’a mipi o chie pen ahi jeh amipi thalheng hon tha hatah a nei u ahi.

Hijeh chun Kukite’njong politics tahtah bol di igot uva ahi leh tua Nampi Natoh i chie pi jing’uhatsah be leh lolhinna ding’a a kithopi di Political Party khat kilung tuoh taha i phudoh uva, i tosot soh kei uva ahi leh i lungtup ho’u i molso thei bepdi’u ahi. Chuti lou a inampi’u khuonung ding gel lou a eima angsung le eimahinna ding bou iki gel jing uleh i gam nei jouse’u eihung kilah peh chai in tin(tua tampi ki lah peh ta) gam nei lou te’n politics ijat sei jong le’u henphachom pon tin, i-tu i-cha te’u mitam te ehbo leh soh le kol’a hung pang dingahi’uve. Hijeh chun lunggel theina nei jouse’n nampi khuonung ding gel na intua i toh ban hou lolhinna ding’in lunggel khom ta’u te.

Pathien’in Kuki NampiNatohna (Kuki National Movement) i chepi jing lai’ uhi  chamlhatna puonlaap i khai doh kah se’uvin eimapui jing’u hen lang phatthei ei boh jing ta’u hen.

 

Post comment here