By Guest Editor Pu Rev. N. Lhungdim
Pathen in themgao banga eihin solpeh u Kukite dinga sei theiya chu Nu Parchi le Nu Mawii hi ahi lhon-e. Hangsan tah a Ahthibung Kuki gamkaiya thu ahung sei thei jeh lhon in Kukite dinga ELIZA MAICHAM ahung semdoh thei lhon jeh in Ahthibung gamkai chu Kuki gam ahithei dohkit tan Pathen thangvah ding ahi. Kukite district pilhing khat hin kisemdoh thei taovinte. Hiche vanghi Nagaland Kuki Political leader khut’a ngap ahitai.
1. Songpi: Pakai kum 1920 vel laiya chu Pu (L) Lunkhel Bullunmang Semthong Haokip khopi minthang chu ahi. South District sunga Kukite kho len inlap 100 valpi ana cheng khopi minthang ahin Haosapu hi Manipur Lengten thunei vainei thanei na ana peh u ahi jeh a CHINGSANGLAK kiti gamsung Haosalen King of the Chief banga ana koiyu ahi. Khopi chubang loupe le minthang chu phat chomkhat kah in abeimanghel jenge. Iti ahi dem?
2. Pu (L) Semthong Haokip: Pathen in South District gamsunga dinga Kukite dinga thunei vainei lamkaiya eina peh u ahin, Pathen in atunvangin aman Pathen adou jingjeh in ama jong ahingsot pon chule chubang khopi minthang chu abeihel jeng e. Thunei le vainei aneilai tahchun Manipur Lengpa bang jeng ahi atiuve. Thupi jeh a Khamenchip le Pumka/Thihnang khat lengthen ana peh u ahin ‘Khamenchip’ toh pumka toh iti mel’a lom nahim, Pu Semthong tia lapi jong ana oileo u ahi. Hinla Pathen aneilou jeh chun lhumlou ahi tai.
3. Haokip Open Reserve: Manipurte Map a chu Moirang chan geihi gam min ana um ahin aban sehi Pu Semthong Haokip khut a ana ngap jeh uva Open Reserve tia anakoi u ahi. Hiche jeh a chu South District pumpi hi ama thunei na ahi jeh a ama gam bang ahi. Akum chet chu akihe theipon Semthong lallai hinte atiuve Lengpa Pu Maharaj Churachand Singh chu South District gamsunga khatvei ahung kholjin jeh a agammin jonghi ama min ahin lah peh uva Churachandpur hung kisah doh ahi bouve. Gamsung chenghon vainung khat in khelding agel un ahi vangin government record jouse a um ahi tahjeh in akhel doh thei loud an u ahitai. Pathen peh a Kuki State ineidoh teng u le hung kikhelbep ding ahi tai.
4. Nampi Maicham Songpi: Songpi hi mangthah ahitan kum 60 joupeh a hung kitungdoh thah kit ahi. Veote, Pathen ana hetlou jeh le Pathen chu ana doubeh seh jeh a akhopi chu mangthah hiding kisei ahi. Kuki Presbyterian church hochun khopi khat atum anei dohding agel jeh in akibol un ahile ahung lolhing un Mollhangphai Presbytery akisah uve. Kuki Christian Church a umkhom dinga ahin tep jeh un pha saovin ahile kah lah a khat le ni chun lamkai nop jeh jong hintin Presbyterian chu atuhchah nomjeh un Mata Lambulane chu ahung boi dinga aumtah jeh in boi sangin tia Songpi kho hi hung kithah semdoh ahi. Kum 60 val jen aumlou nunga hung kitungdoh thah ahi. Pathen gon hinte.
5. Koi tundoh ham?: Songpi hi Kuki Christian Church Lamkai hon ahin tundoh u ahi. 1983 kum chu ahi. Hiche ahin tungdoh ho lah a Pu Upa Thonghao Haokip, (L) Upa Thongkholet Haokip, Pu Haokhojang Haokip, Pu Ngulkhopao Haokip, Pu T. Thonglet, Pu T. Jamlet, Pu (L) Chungkhojam Touthang, Pu (L) Otkhopao Touthang, Upa Jangpao Touthang le Pastor Chungkholet Touthang le adang dangho ahiuve. Hinla kho khat ahi tah jeh chun khoneite chu akisem doh nunga kikoulut a kichn sah ahi. Pu Thenkholet Haokip hi Pu (L) Semthong Haokip a dinga achilhah mong atupa tah ahi. Tun Kuki nampi a dinga Maicham Songphu mun alhunge
6. Nampi Maicham kitun: Chunga isei bang un Nu Parchi le Nu Mawii hi Kuki chanu mong jong ahideh lhon pon ahi vangin Pathen in Kukite dinga eihin solpeh u ahi bouve. 7th July 2011 nikho a chu amani lamkaiya Kuki Nmapi Maicham chu Songpi a kitung doh ahi. Pathen sol ahi lhonjeh in KNO te lamkai pipen ahung changun mopohna jouse ahin neiyun, KCLF hon ahin thop un chule KKL/KSO le KWU hon ahin kithopi in Kuki namsunga tribe ho jousen ahin support cheh jeh chun Pathen loupe kiphonna mong in ahung kitung doh theiye. Kuki Inpi Churachandpur President chu kin neipa in ahung pangin Kuki Innpi Manipur jong kin bulhinna dingin ahung pang theiyin Kuki society sunga lamkai jouse akim cheh e.
7. kum 100 Christian ihung hidoh sung uva Kukite kithokhomna hoipen jong hinte, kin chu all round in ahoi soh keiyin Pathen vahchoi lasathem hon kitup keichan mipi ho kipa dohthei na dingin vahchoi la ngeitah tah asaovin chule kinpi neiding tah in Christiante National Anthem Halleluiah Chorus Joint Choir hon ngeitah in asaovin hiche nikho kin a pangjouse chu mivangpha nahi cheh taove. Itoh jouseu Pathen vangboh hihen.
Nu Parchi le Nu Mawii hi Nagaland Kukite dingle Manipur Kukite dinga Pathen hinsol Missionary/themgao ahilhon jehin akisei akitong jouse hi Pathen in ahin suhbulhing nikho tengle Kuki mipiten ama tenihi loupe tah a dopsang nikho khat vang ibol tei ding uva um ahi tai. Themgao kitihi koima cha apen a konna themgao a peng aumeh pon major prophet hihen minor prophet hijong le Pathen in angaichat tengle mihem mai maiho chun ahin manchah jingpeh ahi. Themgao ho thusei chu guilhung peh ahi jeh a Nu Parchi le Nu Mawii thusei jong Pathen in Kukite dinga aguilhun sah teiding ahi. Nathuchu kakalsena thei thaomei ahin, Ka lampi salvah a pang ahi - Psalm 119: 105





