About UsDisclaimerLinksSubscribe The Gosem

Error
  • JUser::_load: Unable to load user with id: 69
  • XML Parsing Error at 1:252. Error 4: not well-formed (invalid token)
State

Website URL:

Lamka, Lhalam 16:

Young Paite Association (YPA), New Lamka kiphudoh kal kum 30 lhinna leh Cultural Festival program kingon tuni jinglam nidan 10:00 chun YPA Hall, New Lamka mun’a Young Paite Association (YPA) in thupitah in amang’in ahi.

Hiche kingon achun, Power Minister Pu.Phungzathang Tonsing Jin-gun in apang’in chuleh Pu. Langkhanpau Guite, Chairman, ADC/CCpur Jin-jaum in apang’in chuleh Pu. G.Suanchinpau, MDC leh M.Gouzamang Guite, EM, ADC teni Kin-neipa in apang lhon’in ahi.

Hiche kingon kiman na achun, YPA New Lamka Block sung’a YPA bahkai 10 (Unit 10) hon Secretary Report pehna anei uvin chuleh YPA Unit jouse akon thalheng hon Choreography, Pupa lam (cultural dance)kitet na anei uvin ahi.

 

Monday, 19 September 2011 14:09

District kithum le meithal licence

Tulah Sadar Hills district pilhin hisah na dinga kiphinna umhin japi niseh kimanchah na hinkho atongkha lheh in ahi. Hinla hiche gentheina hi koima chom in athoh gim dehset dinga kibol vang ahi louding mijouse hetthei khat ahi. Hinla kivaipoh nakhat a gamsunga lamkai hon hiche gentheina lhaplha ahithei nadinga panlah na anei hohi ipijeh a kisei kibol ahidem tihi igelleh lungdon umtah thilkhat ahi. District demand committee a lamkaiho matding thupeh kilha hohi igelleh alangkhat na geldin adao jep in akhohna aumpoi tin akila theinai. Ajehchu phaicham hokeu ahipon Sadar Hills district hopsunga cheng mijouse jong hatsatnan alhutkhum jeh a mipidi gelkhoh najal a kibol ahi atiuchu gelthei ahinai. Hinla Sadar Hills district thumna jeh a ipi atileh hiche district hopsunga meithal licence neijouse chomkhom a police station hoa koiding kiti lunggel kinei ahidem? Iham tia Sadar Hills boina sunga gimneitah a panlahna neiho mi nute le numei chapanghon kiphin umsung a hem le thal adop uva gari ho ahallhah ahile vang bol uhen akhohpoi, ahinla thingkeh le moltum kiput a sepai manchah phatah choiho atinji bou u ahin chutitah a meithal licence donkhom nathei husan ahipon ahi.

Tollhanga ann-ngol kiphinna umna sungleh numei chapang kisuh khahna hopsunga meithal lontup ding kisei ginghi meisan jehjong hinante hinla achombeh a seidin thil phaloutah lunggel umjeh a jong hithei ahi tia mipin agelthei ahi. Sadar Hills hopsunga cheng jat tamtah lah ahin Kukite atamloi ahi. Masang Pu le Pa te thusim ihetma bang uvin Kukite hin meithal semthu local made a pansa Sapte kisan ana kisat ngapchat piu ahi, Hichun avetsah chu Kukite hin tua licence kipe cartoos le double bearer gun hobanga kapdoh nathei manchah asemthei diuchu tahsan ahi. Hiti ahijeh chun licence lahpeh le lahpeh lou thuhi kiseiging tahih leh phat najoh hiding ahi. Hiche district thua avaigei natheichan kichep na a hem le thal kipan hi lunggel umbeh setlou lamkai thulhun khat ahin aban chepi loudin aphai.

Aphat ageisang channa huinun kikhel cheh thei ahin lunggel lhah loiding apoimo lheh in ahi. Sadar Hills keu ahipon hoilai hijongleh mipi hon kichentah a kithutoh tah a lunggel achepi hi nahsah moa akikoi khahle vang  vangsetna chun alonvuh ding ahi. Hijehchun tunjong Sadar Hills thuhi seichai phat ahitai achuti louva ahileh kum 40 vallang kiphinna umsa ahitan tuchung hi ipi hamkhat akisosah loule mipi hung lhase khading ahi.  Iham tin Sadar Hills district bou thumna a bon hichan a thangthipna umhi Manipur gamsunga iki khailhah nalo akan natna aumpoi hisang chun Kukite chenna jouse kivaihopna thakhat kisemdoh taute tin lunggel hungnei khaleu tua dinmun sanga boijo cheh ding ahi.

Dr. Helkhomang Touthang email: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it


Introduction:

Sadar Hills has a definite boundary based on Tropographical Cartography which now becomes as old as 40 years. Based on the existing boundary election to the Members of Manipur Legislative Assembly and that of MDC/ADC for the three Constituencies; Saikul, Kangpokpi and Saitu were held as many as 8 - terms without a single interruption. No questions of boundary adjustment were raised at the time of creations of the rest of districts in Manipur. Well, if the Government says it realises the felt need of re-drawing the boundary let if goes ahead with the project. However, the following facts be strictly adhered to by committee while exercising the power for fulfilling the said task:

Pockets of Land where adjustment to be done:

1. Sugunu and Serou : Just 20 Kms away from District Head Quarters, Chandel, travels 70 kms long distance to reach Thoubal District Head Quarters, Sugunu & Serou should be amalgamated first with Chandel if the present logic of Govt. is to be implemented in latter and spirit.

2.Pallel: Located 15 kms away from Chandel needs to travel 30 kms to reach Thoubal. So it should be amalgamated with Chandel for administrative convenient.

3.Kwakta Area: Kwakta Area of Bishnupur District will have greater operational advantages in all aspect if amalgamated to Churachandpur.

4.Khoupum Area: The area lies under the jurisdiction of Tamenglong but very close to Churachandpur District Head Quarters. For the administrative convenience the area should be included under Churachandpur District.

5. Mahadev Area: The area lies within the jurisdiction of Ukhrul District which is more than 60 kms away it should rather be included under Saikul Sub- Division of the proposed Sadar Hills District for easy accessible to the District Head Quarters.

6.Sanaching Area: The area which coincide with both Chandel and Ukhrul Districts, it should be amalgamated to Thoubal as the area is closer to the Thoubal District Head Quarters for administrative convenient.\

7. Ekou Area: Ekou and its surrounding area which is closer to Saikul Sub- Divisional Head Quarters is included in the Imphal East District which speaks volume about the ethnic intentions of Govt. while drawing the boundary at the initial creations of Districts in Manipur. These are few examples which should be viewed seriously, if more needs arises in the light of the enumerated facts stated above it is upto the Committee to consider the facts for the sake of justice.



Lamka, Lhalam 15:

Churachandpur District hopsung Sangaikot Area gamkai sung'a cheng mipi ho geitheina leh hatsatna Manipur sorkar in asahsah lou na chung’a damlou veiset nikho ajong hahsatna tampi ana tonau chung’a achesa kum 6 masang’a kon Medicine San frontier (MSF) hon Sangaikot gamkai sung'a um Tuining kho mun'a Doctor chuleh nurse ho um lou mun Primary Health Sub Centre(PHSC) a ana pansa uva hiche gamkai sung'a cheng mipi ho damlou na leh natna che chom chom ho avetkol nung uva akichondoh diutoh kilhon in tunin hiche gamkai sung'a cheng nupi kiloikhom holeh Haosa kiloi khom tichu Kuki Women Union, Sangaikot Block Chief Association hotoh kivailhah na kingon thupitah in anei uvin ahi.

Kivailhahna kin achun, hiche gamkaiya mipi hon MSF ho kom’a hiche laimun na dalhah diu hi kanompouve chuleh nanghon neida lhah uleh gamsung'a adamlou ho kon avettup ding ham tin phatchomkhat umpi ding’in temna anei uvin ahi. Alangkhatna, Project Co-ordinator MSF, Churachandpur in mipi hon akichondoh diu ahetthem na diuvin houlimna aneiyin, aman ahoulimna achun, Churachandpur District hi MSF hon kidalha lou ding ahi, Khopisung’a pansa a HIV/AIDS leh Malaria, T.B nat naho District govt. toh kitho khom'a hiche lang natna ho vettup na kinei ding joh ahi ati.

Hetthei khatchu Tuining PHSC dispensary mun'a hi MSF hon hiche gamkai sung'a Nupi nao neiho leh adang natna chom chom ho ana vettup nau chung’a hiche mun'a jenthei lou natna hochu Lamka khopi a MSF ho umna mun'a vetkol na ana nei jiu ahi.

Hiche kingon na, Kuki Women Union, President, Pi.Chin Kipgen in mipi thakhel'a MSF ho hiche gamkaiya aum sung uva mipi ho adia aphat chom dan aseina achun, Operation ngai a Naonei ding ho jong hospital mun’a apohlut uva sum lutding jouse jong amahon apohdoh uhi mipin ho kaphat chom nao lenpen ahi. Chuleh hiche mun’a natna jatchom chom akijendam thei louho jong Lamka mun’a apohlut uva eiboi pijiu ahin chuleh HIV/AIDS natna leh T.B, Malaria natna ho akon in eiveng tup uvin gamsung mipin kaphatchom piu vin ahin tu’a MSF hon hiche gamsung adalha uleh Govt in ipilam pang’a pan eilhah peh diu ham, gamsung lampi hojong ahoi pon, dammo veiset najong ahat in gamsung ahin mihem hi akitam tan Govt. in hiche ho eihin vettup peh uhen ati. Chuleh MSF um  masang’in hiche gamsung’a PHSC ho jong kingap na theilou ngen ahin ama ho um apat hiche inn  jong hi langva akhu uva mipi ho vettup na anei u ahi. Tuhin MSF in hiche mun hi dalha tajong leh hiche mun banjom dia Govt in kaal khatsung’a Doctor Nurse kining lhing tah’a eihin solpeh lou uleh gamsung Nupi hon kiphin na kapat diu ahi ati.

Aman houlimna anei jouvin Sangaikot Block Chief Association in houlimna aneiyin amahon ahoulimnau achun, Gamsung’a mipi phatchomna ho damtheina ho vetkol nading’in MSF in kum 6 sung ei umpi naochung’a kakipah uvin, ama ho thakhel dia Govt. in ahinsol dingdol u ahinsol lut lou uleh gamsung Nupi ho kinoptona hi keihon jong katosot diu panpithei chan’a kapan piding ahi tin Pu.Thangkholet Lhungdim, Sangaikot Block Chief Association in phondoh na aneiyin ahi.

Tunia Nupi hon vailhah nakin’a aneinau achun, “Nupi Genthei ho gollepai MSF”, “Pathen in vangnaboh tao hen”, “Kangailu uve”, “Neidalha hih un”, “Naphat na hou suhmil nikho umlou ding ahi”, tin lekha pheng’a kijih ho choi in MSF ho ahomtho dan u vetsah na jong anei uvin ahi.

Friday, 16 September 2011 18:06

Nao neiho kipathilpeh kipe

Lamka, Lhalam 15:

National Rural Health Mission, NRHM noi’a District Health Society DHS tohgon nanoi’a tuni jinglam nidan 10:00 chun CMO Conference Hall mun'a Lhatun (April) nisim 1, 2010 apat Lhakao (March) nisim 31, 2011 sung’a District Hospital mun’a nao nei ho JSY gift pack hoppeh na kin aum’in ahi.

Nao nei ho JSY gift pack hoppeh na kin achun Pu. K.Thansang, Additional Deputy Commissioner Jin-gun in apang’in chuleh Jin-gun hinan Nao neiho kom'a Naosen pohna leh Coffee Cup pehdohna aneiyin ahi. Tunia District Hospital mun’a Nao nei mi 800 val in kipathil peh ahung kisan uto kilhon'in JSY beneficiary ho, District Hospital, Lamka Nursing Home, Nazareth Nursing Home leh Peoples Health Foundation ho'a nao nei ho jong apang uvin chuleh mun dang hohi nidang leh kihom jom ding ahi.

Imphal, Lhalam 15:

Sadar Hills gamgi suhkeh louna ding’in Sadar Hills District-hood Demand Committee (SHDDC) in Chief Secretary leh Committee on Re-organization of Administrative and Police District Boundaries (CRA & PDB), Government of Manipur, Imphal, a Chairman kom’a lekha thot aneiyin ahi.

Chief Secretary leh Committee on Re-organization of Administrative & Police District Boundaries (CRA & PDB), Government of Manipur, Imphal, a Chairman kom’a SHDDC lekha thot in aseina achun, Sadar Hills Autonomous District Council hi of ‘Manipur (Hill Areas) Autonomous District Council Act 1971, (Parliament Act No. 76 of 1971, 26 December 1971)’ noiya kisemdoh ahitolhon’a Manipur sorkar in Manipur vide Government of Manipur’s Notification dated 14th February 1972 a Secretariat, Planning & Development Department akon’a Manipur governor in Manipur th inglhang’a Autonomous Districts 6 semdoh ding’a thupeh (issued) ana bol tolhon’a Manipur sorkar in hiche dan (Act) ana chepi ahi. Hiche dan (Act) hi Manipur thinglhang gam’a cheng mipi ho huhbitna dingleh khantou machalna ding’a ana kisem ahi. Ahin kivaihomna a angaicha thil leh loo ho akipeh lou keu hilouvin Kum 20 val Sadar Hills District Council election ana kibol loujeh in ahiding bang’in khantou na leh machalna ana umdoh thei pon ahi ati.

SHDDC lekha thot in aseibena achun, S.C. Bardhan, Secretary (Law & Home) Manipur Administration in soi akaina noiya Chief Commissioner, Manipur Administration, Revenue Branch in Phallha (Nov) nisim 10,1958 kum’in Sadar Hills a thinglhang miho huhbitna aumtheina ding’in Assam Land & Revenue Regulation, 1886 toh kitoh in Sadar Hills hi ‘Tribal Areas/Tribal Block’ leh ‘Hill Areas’ status  ana kipen ahi.

Hiche chung chonna Chief Commissioner of Manipur Administration, Secretariat, Revenue Branch in thupeh (Order) anei dungjuiyin Tolbol (Jan) nisim 25, 1962 kum’in phaicham kivaihopna akon lahdoh a thinglhang miho huhbitna ding’in Sadar Hills hi ‘Hill Areas’ tin ana phongdoh in ahi. Hiche tolhon’a Manipur sorkar in kivaihomna lemchang na ding tia “Kivaihomna thahsem ding leh Police vaihomna ding’a gamgi thah kaiding atihi (‘Re-organization of Administrative and Police District Boundaries’) boina sou lahlah petna nuijat umtah a kichemgo ahi. Lunggel dihtah neilou leh lunggel thuhtah a gellouva Manipur Chief Minister in Manipur thinglhang’a cheng mipi ho India nam mi (Citizenship) hina gellouvin na atong’in ahi.

Chuban’a thuhilna kinei nom chu ahileh seiding leh bolding adang donlouva chung’a kisei ho dungjuiya Sadar Hills District pilhing ahisah ding bou hi ahi. Achuti louva ahileh India danpi dungjuiya(Constitutional provisions)political movement akibolla ahileh alungkham ding leh agenthei ding chu Manipur sorkar bou hiding ahi tin SHDDC President Ngamkhohao Haokip min’a thuphon kimu chun aseiye.

‘Manipur (Hill Areas) Autonomous District Council Act 1971’ kichepi louva a umsa Sadar Hills gamgi kithah kaihi SHDDC in kisang louding chuleh Sadar Hills District-hood Demand Committee phatsah na louva ‘CRA & PDB’ chepi ding kiti hi ipi um jongleh SHDDC in kisang lou ding ahi ati.

Kangpokpi, Lhalam 15:

SHDDC in lhangphong’a Sadar Hills mipi ho kom’a manchah kisuttup ding’a thupeh ana neina chung’a State Cabinet in SHDDC lamkai ho matding tia thulhuh na aneichu Sadar Hills Women Union in nasatah in demna aneiyin ahi.

Hiche thulhuh in avetsah chu sorkar alhinlelna leh achihlou dan chung’a Sadar Hills district pilhing kingehna chung’a Sadar Hills mipi ho thaneina suhnem na ding’a kibol ahi tin SHWU President . Vahkhoneng Haokip leh SHWU Secretary Thomkholhing Kipgen min’a thuphon kimu chun aseiye. Ka lamkai ho akimatgotna ahileh Sadar Hills numei hon kimohvet thim lou ding ahi tin Sadar Hills Women Union in SHDDC lamkai mang ding’a kigo ho kimaitopi ding’in thuphon aneitai.

Sorkar in hiche thulhuh hi chepi ding agotna boina ahungso a ahileh Sadar Hills numei hon tua kiphin na sang’a khohse jo a kiphin na kinei ding chuleh hiche kiphin na ho akon boina leh hahsatna ahungso a ahileh Sorkar in mo akipoh ding ahi ati. Hiche chung chonna changval hihen kiloikhom na hi jongleh SHDDC lamkai holeh tosot ho chung’a case um bollou ding’in Sadar Hills Women Union in gihna aneiyin ahi.

Imphal, Lhalam 15:

Japi thaneina venbitna ding leh huhbitna ding’in lamlen ting holeh Manipur state sorkar in economic blockades ladoh ding’in Kuki Movement for Human Rights (KUMHUR) in temna ahin neiye. Chuleh Lhalam (Sept) nisim 5,2011 nikho a Rishing Keishing in Sangai Express pheng masapen na Parliament Act 1971 toh kikal a thuphon ahin neichu Manipur mipi ho jana vetsahna a athuphon kinunglahdoh (withdraw) ding’in jong temna aneiyin ahi.

KUMHUR in aseibena achun, Manipur State in 1971 kum’in state sung’a kichehtah a kisemsa gamgi umna noiya Hill Districts 6 semdoh ding anati tolhon’in India Parliament in phatsahna ana neiyin ahi. Hiche tolhon chun hiche kiphatsahna chu Parliament Act ahung hitan ahi. Hiche akon chun Hill Districts 6 hochu kibangchet in na ahin tongpan tauvin ahin Sadar Hills District chu Deputy Commissioner leh Police Superintendent ana kipehnom tapon ahi. Deputy Commissioner leh Superintendent of Police ana kipe henlang hileh tua hungsoh doh strike leh blockade hohi umlou ding chuleh Sadar Hills District thua hahsatna hohi sohlou ding ahi. Kichehtah a kimudoh chu ahileh Parliament Act 1971 doudal na ding’a changval (individual) khatnin na atohjeh a Sadar Hills mipi
hohin gentheina leh hahsatna kum 30 val ahin thoh u ahi. Ajehchu Sadar Hills District hi district pilhing ahipoi tia dan (Act) khat in aseipon ahi. Hiche hin avetsah chu Sadar Hills District hi athua district pilhing ahi ati.

Sadar Hills District akon thalheng hon Delhi khopi a India President, Union Minister (Home) ana kimupinau chung chang’a thulhut chu kipana thupha ahi. Union Minister (Home) akimupiu chun aman Sadar Hills chung chang’a lekha (document) ana thum’in ahi. Parliament Act amujouvin Manipur Chief Minister pa ahin kouvin akimuto jou lhon chun Sadar Hills District hi district pilhing hithei mong ahi tin district pilhing hisah na ding’in thalheng ho kom’a kitepna (assurances) anei lhon’in ahi. Hiche chung chonna chun Chief Minister pa in jong phatchom khat sung’a kiphongdoh ding ahi tin ana seiyin ahi.

Politician luipen, Outer Constituency a MP masapen, Chief Minister panmun nivei ana lo, Raj Sabha member Rishang Keising in jong kicheh tah leh dihtah in Sadar Hills District hi adang thinglhang district ho bang’a district pilhing hithei ahi tin ana phongdoh in ahi. Ahin kidangtah in parliamentarian khat hina in amaleh ama ahung kinel in Rishang Keishing in Parliament Act, 1971 nelkal in thu ahin seiyin ahi. Hiche tolhon’a Sadar Hill District gamgi thahkaina ding’a ama chang phatchomna ding’a thuphon aneihi kinunglahdoh ding’in KUMHUR in ngehna
akineiye tin thuphon chun aseiye.

Thuphon in aseibena achun, Sadar Hill District gamgi thah kaiya chuleh akinaipi thinglhang district ho a besah ding ati hi Keishing in Parliament Act, 1971 nelkal na a ama phatchomna ding leh lundeiya asei ahi ati. Hill Districts 6 umna hopsung jong Manipur state ahin state in hiche gamsung avetkol sohkei ahi. TU dinmun’a Districts gamgi ho thahkai ding kiti hin nam khat leh nam khat kah boina sobep ding chuleh state kibungkhenna hibep ding ahi. Hiche tolhon’a Parliament Act, 1971 hi kintah in kichepi hen ati.

Rishang Keishing in Parliament Act,1971 nelkalna a thuphon anei ladoh ding’a temna anei na chung’ah Keishing in athuphon hi kilahdoh henlang hileh Parliament member khat hina a amin phajo ding chuleh Manipur gamsung’a mipi ho hahsatna ahoidoh a chuleh State sorkar lungkhamna angai jangding ahi. Parliament Act 1971 nelkal na a changval a thuphon kinei hin boina asemdoh bepding chuleh boina semdoh hon mo akipohding ahi ati. Hiche tolhon’a mopohna nei holeh state sorkar in Parliament Act, 1971 kichepi ding deilouna a economic blockades akoi hi Manipur gamsung cheng mipi ho leh state sorkar huhbitna ding’a economic blockades lahdoh ding’in Kuki Movement for Human Rights (KUMHUR) in temna aneiyin ahi.

Friday, 16 September 2011 17:56

Tulsa a Kuki chaten SAHNIT na nei

Tulsa (USA), Lhalam 15:

Achesa Lhalam (Sept) nisim 13, 2011 nikho chun Tulsa Oklahoma USA a um Kuki nam miten (Community) hon SAHNIT nikho (Kuki Black Day) ana mang uvin ahi. Natoh na gam ahivang in mitampi Nampi ngailutna jal in akikhom uvin ahi. SAHNIT nikho kiman na kingon achun,Rev. Dr Seikam Touthang, Convenor in kikhopna chu ana lamkaiyin (conduct) chuleh Kuki Blach Day hung kibol doh dan thusim chomchan houlim na anei jin, chujouvin Gamleh Nam thu a Igam uleh ikho hou ngailutna jalla ana mollem jouse leh adeh a September 13, nia hinkho ana lemho jouse leh a insung mite geldohna in minute khat thip chat a umna ana nei uvin ahi.

Pu Letlam Kuki, Vice President, Kuki Innpi USA, a kon in Kukite kipum khat lou akhoh dan leh kithungai ding dan thu a mipi ho til khouna leh thapehna houlim giltah anei jin hiche tolhon chun ahung kikhom mipihon jong lunglutah in angai uvin ahi.

Achaina in, Rev Dr. Hesei Touthang in Pathen thua tilkhouna leh taona alamkai jin ahi. Aman Nehemiah in Jerusalem kulpi athahsah na ding a pan alah dan leh mikitah ahina chuleh Pathen dong’a taona nei jing mi ahi bang’a Kuki chate jong ihitheina ding’un mipi til khouna aneijin ahi.

Chuleh mipin lung kitoh tah in Nampi lamkai, Houlamkai chuleh Nampi a din chuleh igam leiset uva ding’in Pathen heng’ah mit lhilong pum’in kilungtoh tah in taona anei uvin ahi. Hiche kimanchahna sung a nasatah in Pathen lhagao in na atong in ahi.

Nampi ngailutna jalla ahung kikhom jouse chuleh natoh natham jeh leh boina jat chom jeh a hung pangthei lou ho jouse chung’a jong Pathen in phatthei eiboh cheh taohen tin SeikamTouthang Convenor in phat khumkhana aneiyin ahi.

Pu Onkho Haokip
 
Thupatna

Kukite’n Black Day (Sahnit) iman dan u thusim chomcha hedlou akul e. 1992-1995 sunga Sopi  (IM) hon nasatah a eihin dou laiyun thina manna tampi inatoh un ahi. Kho (Village) 350 val lhummeiyin ana kihal lha in, mihem hinkho 950 val in mitsinna ana toh un chule mihem 50,000 val suhna ding helouvin (refugee) in inaum un ahi. Hitobanga thina le man-na ihinto laitah u, September 13, 1993 nikho in ingai chengu sopi mi 108 in nople da umlouvin eina mollem san tauvin ahi. Amaho chu, Zoupi (Tamenglong Dist.) a mi 88 (numei 1 jaona a), Gelnel (Senapati Dist.) a mi 13, Santing (Senapati Dist.) a mi 4, chule Nungthut (Tamenglong Dist.) a mi 3 anahiuve. Hichie thusoh hi BBC World in 'ethnic cleansing by Naga separatists' atin, CNN chun ‘genocide’ atin, chule, media dang hon 'bloody ethnic cleansing' anatiuvin, eihon Kuki Black Day (Kukite Sahnit Nikho) itiu ahi. Hiche nikho, nikhat a itamthina pen u hi Black Day tia ihin man jing uchu ahi. Hichie  Black Day kiti hi gitlou man a kibol leh midouna a kibol chu ahipon ahin Kuki chate ana mollemsaho jana le geldohna chule Pathen henga taona a kibol joh ahi. 13th September, 1993 nikho a thiho sehseh geldohna ahipoun mi 950 val ho geldohna ahi.

Joupi Kho le Thilso Dan

Joupi kho hi inn 70 chenna kho ahin chule akhokeng uva cheng Zanglenphai chu inn 18 um ahiuve. Hiche kho teni hi Kuki Baptist Convention noiya um lhona Joupi khoa hi houin kaikhom lhon ahi. September 5, 1993 nikho chun manchah choi (IM) mi 40 le numei 7 jaonan Joupi khosunga analut uve. Amaho chun Joupi a Kuki pasal jouse chu Community Hall ah akhum lut un chule Nunao chapang se se chu Houin ah ana koilut uve. Hichun amaho chu Joupi khosunga inn jousea alut un thil le lo, thingkong, almirah, heicha, chempong, bubel mebel imaho asusedeh un ahi. Achainan vohcha, ahcha akitha un jan sot tah geiyin aneuvin adon un nomsatah in hinkho anamang uve. Jankho asot tan ahile melmate chun pheiphung ason nom tauve. Athilbol u kipah khop lou lai ahijeh un Joupi haosapu, Lenkhopao Haokip chu kithahsah dingin anapuidoh kit un ahi. Mithah a apui pau chu Barak twipi koma anathat tauve.

Hiche thilso jou ninga ni, 10th Sept., 1993 nikhon melmate (IM) hon Joupi le Zanglenphai kho chu ‘quit notice’ anapen, September 15 masang ngeiya gamsung adalhah teidiuvin thu anamop un ahi. Kinepna beiya um nam mite chun chuche thu ajah phat un ajing, 11th September nikhon Pu Semkholam Hangshing chu Haosa panmun a thusei din analhengdoh un, ahaosapu u, longdamsa lhahdohna le kilhahna ankong ana um khom un ahi. Ajing, 12th September ni jingkah in Houin sunga Pakai Anjon achaina chu ana neuvin Pakai henga taokhomna ana mangun ahi.

Chujouvin Joupi-Zanglenphai khomite chun apu apa khanga anei agou u, them cha bou ahin kipoh un a inn le lou chu le penna gam chullou chu mitlhi pum in ahin dalhauvin ahung kitol tol tauve. Amaho chun thinaa kona galkai kahitai tia kipah tah a pheiphung ahin son u ahin ahinlah O he! Thina in lampia ana nga jing lamu chu ana hedphah louvu ahitai. Amahon nilhangkai don in Bolkot (28 kms from Jouupi, 2 kms from Tamei) ahinphauvin ahi. Hiche mun a hin melma ten pasal se se alhengchil set un, numei se se chu munchoma akoitup tauve. Hiche pettah chun nam mite chun belding dang hetalouvin gamsunga kale maona awgin sangtah in asam asam jengun, hinla thina luidung chu anapeldoh jou tapouve. Lenkhopao (Haosa thipa) naopa chun pasal jouse koma chun ihi nathei cheh un jamdoh taute tia thu ahinsei leh Semkholam Hangshing chun, eiho ikihinsuo uleh nunao chapangho chunga chudiu ahi, eiho joh ikiphal diu ahi, tia mipi chu atilkhou ahiye. Hiche jou chun melma ten nam pasal ho chu akhut u anunglanga akanpeh un alol u ban neichan atan atan atan atan atan jeng tauvin ahileh pasal hatlai mi 87 gamsa bang in athat tauve. Numei khat ajipa a ittval jeh a pang nu jong chu athatha tauvin ahi. Pasal naosen ho jong chu vanlama aletou uva tengcha muh-hem anado peh jiu ahiye. Hiche a chun mi 5 athia agel uva ahingdoh aumin ahi.

Kitha in Atohkhah ho

Hitia kithana anaum jeh a eiho dia phalou tamtah aumin aban ban in chomcha cha anaveute.

Sum le Pai lam Atohkhahna:

Jingsoun jaansoun kiholthu te, loulhou mite ihi jeh un gal ahung um chun neh le chah chu le sumlepai iholnau nasatah in a tongkhan tuchan in ikiledoh naipouve.

Politics lam Atohkhahna:

Kihuh (protection) na ding in Lawm (Organisation) chom chom le Thalchoi chom chom ahung umdoh in tunichan in chiekhom theilouvin iumdoh tauve.

Sakho lam Atohkhahna:

Pathen in eihoidoh joulou u anabang in, milham tamtah in Pathen ageldautan, Satan hi hatjo dan in min anagel un ahi. Numei tamtah in jong atahsau Pathena pelouvin sum holnan anamang un, pasal tamtah in jong kingolsah na in inaneilo un ahi.

Social lam Atohkhahna:

Gam khat a nomtah-a ana cheng khomte chu tuni chan in kichamdel in icheng khom thei tapouve.

Lunggelna Atohkhahna:

Hitobang gal a ana jaokhaho lung mitlha in gallai umchan, kitha kimat, in kihal, thalgin tiho akilang jing nalaiyin nasatah in ilungthim u aboipha jouve.

Black Day Thilpha lam’a Vetna

Hichie nikho hi kimang jing ding khat chu ahitai. Ahin, iti man a pha ham? Chule iti dol a vet ding ham? Thal le hema phulah a pha ham? Amahon eithat ta jong leu eihon ithinau chu stepping stone/positive approach a ilahthei diu ham? tiho chomcha chan anaveute.

Social lam’a kona Vetna:

Mihem hi gamsa banga achangseh-a lhathei lou ahin chujeh in Social Being ihiuvin ahi. Social Life  hi phatah a  ihed them ule eihon imelma hou koma  thal le hema phu ilahna diu lampi aumtheipoi.

Chondan a kona Vetna:

Mihem khat tahsa chunga hi (amatah in phalna apeh lou ngal leh) midang khat in achunga khutlhana thei tha anei lou ahi. Hichie Ethics hi le Human Rights ho ihedthem uleh eihon isopi hou koma khut ilha nom louhel diu ahi.

Politics lam’a kona Vetna:

Mihem/nam khat in mikhat/namkhat amoh thagam jeh a chu gamtum amua chule hat jeng ahipoi. Amahon nasatah a einatha vangun a Political Movement u amachal dehpon alolhing deh pouve. Germans ten Jewste mi 6 millions val anatha vangun ahatpen ahideh pouve. Thisan a phu ilah got uleh eiho dia jong  phatchomna anaumlou mai ding ahi.

Sakho lam’a kona Vetna:

Sakho lama  seidin isopi hou le eiho hi Organisation (eg. MBC, CBCNEI) noiya um ngen, Pathen khat hou chule Mission Fields (Manipur, Nepal, Burma, Bangladesh) kibang ngen ihiuvin ahi. Hitia Pathen khat hou, Pathen khat natong ten thal le hiem-a phu ilah diu lunga gel ving veng thei ahipoi. Theology lam’a kona Vetna:  Mihem hi Pathen, amatah in amatah lim le mel-a asem ahi(Gen. 1:26). Hichie asemsa mihem hi mikhat in atha jeng thei din aphal pon ahi (Ex. 20:13). Ahin asemsa ho lah a mikhat in khat chunga gitlou ahinbolle,  ama(agiloupa) chu ngaidam joh ding taonaa phulah joh ding ahi ati (Mat. 5:44). Pathen in phuba alah ding ahin hiche hi mihemte kin ahipoi. Chuti ahijeh in Pathen kin (Phuba lah) eihon ibol jeng diu chu eihodin aphapon Pathen khut a ngap ding joh ahitai.

Thuchaina

Black Day iman uhin eiho dia phatchomna eipeh lou ule imanlo u umlou  ding ahi. Chunga Black Day Vetdan ‘approaches’ isei nauva kon in eiho hi hunam (violence/ force) a phuba lathei ihipouve ti akichen  in ahi. Israel mite chu hedna alhahsam jeh uva suhgama anaum nau aume(Hos. 4:6). Eiho jong chutima chu ahibouvin ahi. Tua khangthahte Lekhasimna lam-a ipottho uva, inatoh nau le ibolna houva hatah a ipan ule phat khat le imelmahou thilbol sanga phajo ihin boldoh diu ahi. Moh sim sim le moh toh toh theite ihi tapouvin nampi level ivet uva isim/ibol cheh u ngai ahitai. Hunam(violence/force) sanga Taona le ngaidamna a phuba ilah diu, ikhankho diu Pakai kom a iselut joh diu ahi (I Kings 8:33,34). Thahat vang le thanei vanga gal kijou ahipon Pathen Lhagaotheng thahat vanga ahijon ahi (Zec. 4:6). Imelmate diuvin taona neipeh utin inam khankho diu Pathen henga seplut leuhen eiho dia damna le lolhinna pen hiding ahi. Hed ding khat chu, melmate hunam-a phuba lah lou ding kiti hin amaho toh Political Movement a pankhom ding tina ahidehpoun, pankhom lou ding ahi tina jong ahidehpoi.

Page 8 of 79