About UsDisclaimerLinksSubscribe The Gosem

Error
  • JUser::_load: Unable to load user with id: 69
  • XML Parsing Error at 1:252. Error 4: not well-formed (invalid token)
State

Website URL:

Tulah Kuki State Demand Committee (KSDC) chungthu’a thuso mangcha a kigalhouna hohi achungthu umdol phabep anave u hite. KSDC semdohna dia thulhuhna hi Kuki Nampi Palai (KNP) kiti Kuki Inpi Manipur General Assembly in anasemdoh ho tohgon na noija Delhi mun a kihoukhomna masapen anaum a chu anasem u ahi. KNP tohding kigonpehchu Kuki gam-le-Nam ngailua thalchoi hojouse dinmun khat a adin nadiu leh ahithei leh kiloikhomna khat noija aumkhom uva Kuki Nampi makhoding a kitoh tah na ahintohkhom thei nading uva kihoukhomsah leh kihoulimpi ding chu ahi.

Delhi mun’a kilolna ananei uchu, Kuki thingnoimi jouse leh Kuki Inpi chuleh anoija kiloikhomna jousen kitoh chet in Kuki State doi le tup in nei utin chuleh hiche nading a chun pan kitoh tah in lakhom taute ti ahi. Chuban a akinoptonau khat kit chu, thakhat lungkhat a lo’nkhom thei nading in kihouna abanban in neijomjing utin, thuso ho’a kidemto leh kiseisetto bol tapoute ti anahi.

Ahinlah, KNP agenda dihtah chu Kuki thingnoi jouse dinmun khat leh kiloikhomna khat a aumnading uva pan lahding, khat’a aumjou teng uleh amaho tochun Civil Society in pan ahinlah khom nadiu lampi semding tijoh anahin, hiche a tohdiu masapen seilha/bolchai loulai uva kihoukhomna akhatna bep’a chu tohding  anina a achuh pai uva, Kuki state chu Kukite tup-le-doi ahitai ahin tiuleh, KNO noija kiloikhom ho sesen aban kit lang a tohding, athumna lam ding, KSDC semdohding’a Inpi ho anogang kit uleh boi lah lah ihitauvin ahi.

KNP kin chu state demand committee semding ahipon, bol jong abol got u ahipon, amaho kin bep tichu gollhangho jouse kihoutoh sahding, min kichepnopna einei tahlou nadiuva pankhomsah ding, doi-le-tup thakhat ahijeh'a chu gollhangho kihoumat sah ding, kihoulimpi khomding, khat a adin khomtheilou nau ipiham chuleh ilo a suhdih'a khat a dinsah ding ham tichu ahin, hichu achepi panpan kigot uva kihoukhomna akhatna Delhi’a ahingon doh panpan uleh KNP tohding pedoh Kuki Inpi Manipur apha’t louva gakikumlut loichel uva  Kuki state thu’mding amohsei doh khah u hileh akilom'e. Tua hi KNP hohi alouma u avat panpan uleh Kuki Inpi Manipur in avattan pih u dan ahin, nop le da umlouva ma toudoh ahitauvin, alou vat uvang kichai louhel ahi.

Chubanleh KNP in ngailutna dihtah pum'a akinganse nau toh kitoh a nam gollhang lamkai/lubuh ho cheng khatvei beh toukhom tei henlang, nampi khankho kisut mongmong leh kitomo nading umponte tia vai ahinlo chun Delhi mun ah KNO lamkai lam chu kimsel uva, UPF lamkaihon thalheng bep anasol u hidan in thu akijan ahi. Hijeh chun alangkhat ho ding chun, kihoukhomna KNP in hahsa tah a ahingon doh sunsun a hungpang nomlou a thalheng thulahlouding bep hinsol hochun ipidia tunia kihoutohna umlou tia penglele nahiuvam jong atithei uvin aum in, ahilou leh Kihouna a nahung lou uleh mi kithulhuhna chu napomdingdol’u hilouham ti a jong thudoh asemthei u khat in aumnai. Adehset in, state demand committee se’mding chu kadeimo pouvin, ahin keiho asemdoh lah a kanajaolou jeh uvin kipomthei ponte tiho tobanghi machalna, khantouna, thupina leh minphatna tah a nagel uham tin jong dongnom nauvinte.

Ahinlah, hitia thu kidohto chun Nampi machalna leh kituona asodoh sah ding hinam? Gelthei khat chu, khatcha adih aumloujeh a iboi u ham? KNP ho chu atohban phatea itoh sah diu, thingnoi lamkaiho jong kihoukhomna akigonleh akilepding kichu louding, kihoukhom ding, lunggel seikhomding, chujou teng khat'a umkhom'a nampi kong tolkhom ding boipi joh chu phatchomna hijo lou ding ham? Hitia chu ikihoutoh a tohvai ikihop jou teng chuleh Kuki Inpi leh khat’a anadingsa hitading nam Gollhang ho chun Delhi a kithulhuhna tobang chu ahinlah dingu, aban leh Inpi noi'a chu KSDC chu semdoh ding, kitoh chet’a nam mipi damna ding bolding dan hijolou ding ham?

Tua jong gal’a thuso miho mangcha a kigal hou sang in, kithah pat mo ahipoi. Ahinlah lolhin nading in kihoukhomna ahungkigon kit khah leh Gollhang lamkai/lubuh penpen ho a pang ding'a kitepna aneisoh keiding’u, kilolna toh kitohlou beh a natoh bollou ding’a kitepna aneisohkei ding’u, kithulhuhna a chu Kuki state thu’mding akiti leh Autonomous District anathu’mloi umlouding a kigahna aneiding’u, kiloikhomna min amasa-anukhah, alen-aneo ahilouleh ahoi-ahoilou tia deichom leh tuhchah umlou ding’a kitepna anei ding’u, lamkai le’n/lubuh sese lhakhat sung’a nikho 5 beh munkhat’a lunggel sepkhomding leh Nampi machalna ding seikhom dia kiphaldohna, kipehdohna chuleh kinoptona anei ding’u ngai inte. Hiche louva bolthei khatchu, KSDC chu Gollhang jousen atosot cheh uva, KNP vailo nanoija amaho kihoutoh nading chu akithah pat kit diu, Kuki gam a tum’a kivaihom na mi het’a tundoh ding lampi aseikhom diu, kivaihomna iti kisem leuhen mipi dia phatchomna dihtah lhungding ham ti aseikhom diuchu hidin ginchat aum’e.

Thu bung chainading in, Gosem tobang thuso inei sunsun uhi eiho kah thuboi seina hilouva, thunei-vaihom cho’mcho’m ho, agamkai a hihen, bulpi lam’a hijongleh, kitoh tah’a idei dan ho’u tahdohna, inheng louveng toh kikah thu ho’a eiho mudan leh thudih seiphongna chuleh khankho kikhe’nto thei nading’a lunggel apha chacha ikihetto nadiuva imanthei joh diu hi dei um leh machalna hijo louding ham?



Namkhat machal nadin nam mipi chun thu ahet angai in, thuchen ahet teng uleh chanvou bulhing achan nading un lampi akihol thei uve. Hijeh chun namkhat din thusoh apoimoi. Gosem hi namkhat sung’a kihoumatna leh kithuhil nading alhahsam pohnatna jeh’a mi phabep in pan hung kilakhom’a ana kipandoh ahin, apandohho kinepna chu hichehi nam mipin ngailu intin tosot cheh intin, ahinjing nading leh anatong’a kisaboihon kivahna leh nam natohna a amanchah thei thei nading in kitah tah in kicho intin, lunglut tah in kisim cheh nom inte ti anahin ahi. Chuleh hiche khel’a sumto’ng ahungkondoh leh nam sung’a mipi machalna dingleh khantouna ding tohgon le natoh nading in kimangcha hen ti lunggel neipum’a ana kipan anahi. Gosem Lawm tin aki kiminvo in, mi 17 bou akihi. Sum hao khatcha aki umpoi, ahin sumkol veina ding’a kibol ahipoi. Sumto’ng amutheiteina ding vang ana kingaito in ahi, ajehchu atong-athamho leh ahomleho chu tohman hoitahtah’a pehding, kivahna leh nehmu na a amanchah diu kideisah ahi. Sum le pai kitohdohho sumto’ng ahung um phat leh nunglahding akigelpoi.
Hitichun a thusoh jong ahoina theipen in tin midang’a sang’a hoimo loudin apehlen in leh colour din ahung kigong in ahi. Akipat tilchun 3500 akitat in, tahsanna neitah in Churachandpur  ah 2400 akihompan in, adangse ah avalse anakihom in ahi. Hinla lhaset leh jachat umtah in Lamka a thusoh hom’a kinganse hon receipt bu lhem ana kita uvin, lhathum sung in Lakh 3 thum tobang ana negu taovin ahi. Hijeh chun mipi asum le apai ana pedohho jong akipejom thei tapoi. Ajeh chu thusoh homding midang akimu joupon ahi.
Thusoh homdingho hi thusoh man Rs. 3 lah’a Re. 1 amaho chang jeng ding’a kigong ahi. Akigel lona jeh chu, mikhat chun Gosem thusoh 100 jingkah kah’a ahopleh anikhotha Rs. 100 amuding kiti ahi. Ahin tohding tum neilou hojong thusoh hom’a panding jachatnan ila uvin, mikitah ho jachat jeh in akitahlouho chacha toh akithokhah phat in boina analhung tai.
Chuti tajong leh hapan cheh ding tin pan ana kila kit in, sum le pai neilou sa sa’n ana kitoh khom kit in, ana kiboljomtan ahi. Hinlah Moreh lhang, Sugnu Lhang, Leimakhong, leh mundang phabep ajong ahomho’n amaho chanding a kisei kalval sum le pai ahin jangdoh tauvin, Gosem ta dohna ding sum ahiding bang in ahinpelut kit tapouvin ahi. Aboiding phat leh Nam ngailu MLA khat ni leh Officer khat le ni kom ah puhsui in ana kiche jin, kel’a thilou hamham in Gosem ahung kihinsojing in ahi.
Panna thei a kithopi ding ti sang in pao ledan nathem pouve, thuso miso so naso uve, aphat in ahunglhung poi, English pao ajao khoh angaipoi tiho akiha jah jon ahi. English eipaova ledoh hi thilbai ahipon, athem leh atongnom mi alhom’e. Atongnom hochu tilkhou johding ahin, kithopi johding ahi. Thuso chombeh hoi’a Gosem in aga lah jing ding’a miso so naso uve kitiham tihi hetthem hahsa ahi. Agamsung thusoh chu thusoh hol hon ahin mudohdoh kiso ahi. Eiman thusoh hol lhingset’a neiding itiuleh ikithokhom diu ngai ahin, ademlih ding hilouva, atosot ding’a kithokhom ngai ahi. English pao akijaosah sahna hi ajeh um ahi. Eiho lunggel leh eiho deidan miho hetthei’a seidohlou khoh thil tampi um ahi. Hiho chu midang thusoh hon eiso pih juilou u ahi. Thadou-Kuki pao manghohi Manipur ning le kah’a kithejel ihiuvin, thusoh ichenna mun’a kisoho hunglhun phat’a Gosem ahunglhun lou leh lah louding itiu ahile vang ichen khom masat u ngaiding ahi.
Gampam a umhon Gosem internet’a simtheidin website semding isei uvin, akidei lou leh akigel lou ahipon, sum le pai angai in, atongding abolding angai in ahi. English simtheibep hon thuso eipaova angaikhoh poi tithimdan in Sangai Express kithupisah natah in isim nom jouve. Lekha jihthei dia lunggel nei atamjon jong English paova jih chu thupi leh minphat natah in igel un, chuban in English Newspaper a ithiljih kisoding chu eipao thuso a kiso sang in kithang atna tah in ila jouve. English paochu min akisemhoisa ahin, eiho sembe angaicha poi, hinla eipao in semhoi angaichan ahi. Isopi khutdo donlouva mihau khat ineisun pekigo tobang bep ihiuvin ahi.
Hitobang hahsatna leh kitahlouna, chuleh kichihsahna dihlou tampi ahung kitoh in, thohjou kalval a hahsatna ahung pun phat in, mipi lunggel hetnom na in Gosem chungthu’a lunggel ahung kikou in, Kuki forum ah kihoukhomna ahung kikou in ahileh lunggel hinpe jousen Gosem thisah poute aticheh jeh un kitilkhouna sangtah akimun, anapan dohho bou in la ima behseh ibolbe joulou diu ahitah jeh in, mipi pankhom theina ding tohgon khat gong u hitin, hichu mipin pha ahinsah leh Gosem thisahlou bou hilouva ahoicheh, apahtcheh’a namsung’a mihem ijatham kivahna a pantoh Nampi awgin kijahmatna lhingset’a ahungpan nading tohgon nei uhite tin lung ahung kigellha kit in, pan ahin kila kit in ahi.
Hiche tohgon noija hin amitin in pan alah din Nampi ngailutna jallin Gosem Lawm in anoija hetsahna le tepna hohi ahung kibol in ahi.
1.    Gosem hi maban’a sorkar in ahin kithopi theinadin, amaho teptena dungjui’a peh gup hisah tah ding in phatsah ahi. Hichu ahileh Sorkar Advertisement/thuphonho akisoteng kithopina ahiloule asodohman kimuding, hichun Gosem akitoudel nading’a ahin panpi ding ahi. Hichu ahithei nading’a Gosem hi September/october lha apat peh gup a akiso pan leh kumthah, 2012, April leh kithumna pehlut thei hiding ahi.
2.    Kiloikhomna ineihou jouse leh amimal kisonpithei kineiho jouse kom’a bituh hung kingeh ding ahi. Mimal a sum le pai hung kingeh hohi Gosem Lawm in amin alahlutding, Nampin ahetjingthei nading’a akoitup ding, Nampi kipa nikho holeh kilomtah leh amaho suboilouding’a tahlahna kineiji ding ahi. Gosem hat tah le hoitah a semphat nading in Off-set Printing Press chohlou apoimo in, chuleh manchah dangdang ijatham jong neitei angai in ahi. Hicheho chohlhing nading leh adang’a ninglhingsel’a ahoi leh aphatna ding’a natohna ding in Dangka 40, 00, 000 tobang akingaicha in ahi. Hichu Nampi khat ding in imakham ahipoi. Bituh hung kisem bang’a amimal hihen kiloikhomna ho ipancheh diu kinepna ahi.
3.    Gosem ahung kisemhoi’a kon’a sumto’ng ahinmu leh Namsung’a khantouna leh machal nading natoh nading’a kimangcha ding ahi. Tekahnan, lekha themho professional course poimo ho asim na diuva chopna kipe ding ahi. Journalism, Law, Post Doctorate in Medicine, Entrepreneurial Degree and Masters Courses, Horticultural Science, kitiho gam leh nam in angaichat chihna thepna jilnom leh jilthei’a a-inchen hoilou jeh’a simtheilouho tobang chopna manbei’a kipeding ahi. Aval aum leh Kuki Inpi kom’a a Nampi sumding’a kipelut ding ahi.
4.    Sum le pai keuva panmun ong ahipoi. Tha le jung’a pangtheiding loi ipan u angai in ahi. Khosung vengsung’a mikitah le son um ho Gosem kihop leh alahman sutupdia pangtheiho jong ipan cheh diu ahi. Tepna hung kibolding, kiletsah louhella Nampi ngailutna jala ipancheh diuvin ngehna ahungkinei in ahi. Kitahna pum na kitong chu aneo alen aumpoi, kiletsahpi thei cheh ahi.
5.    Gampam’a umhon Gosem anikho mama a asimtheina diuva internet a sol theina ding’a Gosem website semding akitin ahi. Hichelam’a thepna neiho hung kitemding ahin, pan ilah diuvin ahung kingeh in ahi. India sung khopi chomchom a Kukite kimanchahna thuso lahkhomjing’a sodoh jingding akigel in, chuleh gamdang’a umho kimanchahna leh machalna hojong kihetto nadia sodohjing ding akingaiton ahi.  Vetsahnan, India khopi chomchom’a Kukiho thu, USA/UK a Kukite Chanchin/thu, Kanggui Lhang, Tengnoupal lhang, Lamka lam thuso tiho koidin pha akisai. Hiche pan hila theidingho kihetsah to jong chu ipan nau thupi tah a kisimding ahi. Chuleh apangtheidingho ahung kitep leh pan ilah diuvin ngehna ahung kinei masan ahi.
6.    Gosem semhoi leh hat sah nading’a tohgon leh ngehna hung kibolhi abukim ahipoi. Alhangpi hung kitahdoh ahin, pan ilah khom theina diuva hung kitah doh ahi. Lunggel phachom ding leh bolbe ding’a pha hehon tepna ngah louva hinsep lut khomdin tep ihicheh uve.
7.    Gosem pandoh hon amachal theina ding sudong thei ding in kineisahna akineipoi. Nampi adin kisemhoi khom ute kiti ahijoi. Hitai ipan khom thei uleh lung le tha sengjom ding leh tha le jung, sum le pai a pan lajomdin akigongsa in akigaldot in ahi. Gosem Lawm lhahsamna, lhinlelna leh thepmo na  seiding’a ikigon diuham, alhahsam nau, alhinlelnau, athepmonau hubit’a Nampi phatchom nading tohkhompi ding’a ikigondiuham?
Chunnu Zoulei lhona gam, zopa thomthang kamna gam, Pulepate sahang delna gam, zol le gol dougal’a pang cheng paltho ikaisah diuham? Tahchapa tahchanu chuldin kaphalpoi, muoldin kaphalpoi itiuva, tai kiga’a, heisam a, Gosem gin kheng’a, pengkul gin del’a panla dia ikigon diuham?
Gosem Lawm.

Wednesday, 03 August 2011 10:21

Numei chung’a khangitlou kha’m loiding


Tumasang se chun numei kisuse kitihi eigam’a kijakha behseh lou kidah umtah khangitlouna in ana kihen, hinla vangset umtah in tunailam hin hitobang dei umlou thilsoh hi ahung kija pantan, eilah a ahung umpantan ahi. Delhi tolpi lah’a khu anisim a numei ijat ham kisuse jing ahin, hichelah achun hetthei din eilam kaideo Mizo numei ni leh Tangkhul numei khat anapang in ahi.
Vangsetna leh khangitlou bolho khut’a thohgimna hicheh jongleh Delhi tolpia thoh khaho dia kilhepbi nathei dom khatchu ahileh hitobang khangitlou bolho hi Police hon aman doh paipai un, chuleh achandiuva lom gotna, songkul tanna achansah paipai un ahi. Hinla eigam’a khanseho hi Police ho lhahsam jeh ham, ahiloule sumguh neh jeh ham, ahiloule ngaikhohna lhomjeh ham khat in akimandohlou aum ji in, chule akiman hojong akiman dohvah jipoi.
Chedan lhangpi’a chu mi lhomna, munneoho a hi Police ho natohhi bailam jep dingdol, chuleh navahjo dingdol ahin, ahin I atileh igam’a Policeho kineppi theilouva um hiuvam tihi geljep ngaiding thilkhoh tah ahitai. Nulun Hatkholhing suse leh thatho hi agangthei pen’a holdoh’a dan dungjui’a gotna gimnei theipen pehdia lom ahiuve. Mihem lim le mel pu ahivang uva sahem tobang lungput neileh dammona nei mihem ahiuve tihi het chen khoh ahi. Hijeh chun, agam leh akimvel’a mipihon jong Police ho kithopi nathei chan a kithopi ding, ginmothei mihemho komu pihding, hitobang lungchavai mihemho hi matdoh sah loija, lenna vangkho a pat’a hedohloi chu gamsung damna hiding ahi.
Ichondan mong uva numei musetna neilou te ina hidan uhi nasatah a kiletsah pi ding leh limboljing ding chondan phatah ahin, hichu tunia mihem lungchavai, dammona nei phabep hon chotpha leh chilna’ng ding agot u va ahileh avenbit nading’a pan nasatah’a ilah u angai in, kitho khom angai in ahi. Police hon donse behseh louva akoikhah u jongleh mipi in nasatah’a ino uva ikholchil sah diudol ahi. Tuchung’a chu Nulun Hatkholhing, namel hetlou numei khat himeithei, ahinlah jing le thai leh nasopi, nachanu, nanu, najinu chu akisusenu dinmun a ding hung hithei ahi.
Hijehchun, hitobang Pasal huhmelse hohi matdoh loi angai in, Police hon amat uva gamsung dan in gotna apeh ban a, agam mipi injong chondan dungjui a gamsung’a chengtheilou ding a nodohna bolthei khop ahi. Hiche lomchu ahitahlou jongleh, hitobang mihi songkul atan keu hilouva Puchon pachon toh kitoh’a gapding, anop-ada seilouva Pastor khat in hapta sehleh pungkah khat tobang ahoulimpina ding’a kitepna neisah ding, Pastorpa gimman chu aman akipehdia gondia pha ahi.
Koitobang hitobang khangitlou bol ho melkhu nom akihetdoh a ahileh akhanggiloupa thohdingdol toh kibang gotna muthei ahi. Khangitlouna tosot leh phungvuh’a kila thei ahi. Hijeh chun, hitobang mihem hi icha-inao ahi khah jongleh melkhu louding dol ahi. Chonset bolchun aga akiloding dol ahi. Hichu na lekhu a namelkhu leh chonsetna lenjo ahikit in ahi. Khosung leh lhangsung’a Haosa honjong pan alah u ngai ahi. Khosung thunei-vaihom honjong pan alah diudol ahi. Pastor leh houhil honjong demna aneidiu keu hilouva hitobang khangitlouna apunbe lou nadia pan itidol a lahdingham ti ngaito khohtah a aneithei u ngai ahi. Thupha pha, mi nuinui nading seithem chu Pathen natoh ahipoi. Thudih leh chonphatna, ngailutna punbe nading’a thu hahsa leh seinom umlou thudih chu aseidiu dol ahi. Ngailutna huongsung’a mihem khat puilut chu Pathen natoh thupipen ahin, muhnal’a sum kinegu ho donkhom a hoilai ham’a missionary soldoh chu Pathen natoh ahipon, Numei kijohho toh kibang joh ahin ahi.
Numei khat kisuse a, Pathen natongho iti thipbeh’a umthei uham? Kho haosapu iti thipbeh’a umtheiham? Simlai kiloikhomna ho iti thipbeh’a umthei ihiuvam? Mipi thalheng kahi tiho iti thipbeh’a umthei hiuvam? Nam sepai lamkai kahi tiho iti thipbeh’a umthei hiuvam? Nu Hatkholhing aji leh acha, chuleh ainko-asopi hocheng sang’a achung’a mopohna nei amopohna kihetlou hodia hi jachat leh jum umjo thilsoh ahi. Churachandpur SP in itobang pan alah hinam? Mipin idoh diudol ahi.

Page 79 of 79